Ετικέτες

, , ,

Misha Gordin

Misha Gordin

Γενικα χαρακτηριστικα των μαζων

Ψυχολογικοι νομοι της διανοητικης τους ενοτητας

 

Με τη συνήθη έννοια, η λέξη μάζα συμβολίζει μια συγκέντωση οποιωνδήποτε ατόμων, όποια και αν είναι η εθνικότητά τους, το επάγγελμά τους, το φύλο τους, όποιες και αν είναι επίσης οι συγκυρίες που τα ενώνουν.

Από την άποψη της ψυχολογίας, η έκφραση μάζα παίρνει μια εντελώς διαφορετική σημασία. Μέσα σε κάποιες δεδομένες συνθήκες, και μόνο μέσα σε αυτές τις συνθήκες, μια συσσώρευση ανθρώπων αποκτά καινούργιους χαρακτήρες, πολύ διαφορετικούς από αυτούς του κάθε ατόμου που τη συνθέτει. Η συνειδητή προσωπικότητα εξαφανίζεται, τα αισθήματα και οι ιδέες όλων των μονάδων είναι προσανατολισμένα στην ίδια κατέυθυνση. Διαμορφώνεται μια συλλογική ψυχή, προσωρινή αναμφίβολα, αλλά που εμφανίζει χαρακτήρες πολύ σαφείς. Η συλλογικότητα γίνεται επομένως αυτό που, ελλείψει μιας καλύτερης έκφρασης, θα ονομάσω μια οργανωμένη μάζα, ή, αν προτιμάτε, μια μάζα ψυχολογική. Αποτελεί ένα ενιαίο ον και υπόκειται στο νόμο της διανοητικής ενότητας των μαζών.

Το γεγονός ότι πολλά άτομα βρίσκονται τυχαία δίπλα δίπλα δεν τους  δίνει τους χαρακτήρες μιας οργανωμένης μάζας. Χίλια άτομα, συγκεντρωμένα κατά τύχη σε έναν δημόσιο χώρο, δίχως κανένα συγκεκριμένο σκοπό, με κανέναν τρόπο δεν συνιστούν μια ψυχολογική μάζα. Για να έχουμε τους ιδιαίτερους χαρακτήρες της, χρειάζεται η επίδραση ορισμένων κινήτρων, των οποίων θα πρέπει να καθορίσουμε τη φύση.

Η εξαφάνιση της συνειδητής προσωπικότητας και ο προσανατολισμός των αισθημάτων και των σκέψεων στην ίδια κατεύθυνση, πρώτα χαρακτηριστικά της μάζας καθώς αρχίζει να οργανώνεται, δεν προϋποθέτουν πάντα την ταυτόχρονη ύπαρξη πολλών ατόμων σε έναν μοναδικό τόπο. Χιλιάδες απομονωμένων ατόμων μπορούν, σε μια δεδομένη στιγμή, κάτω από την επίδραση κάποιων βίαιων συγκινήσεων, ενός μεγάλου εθνικού γεγονότος, για παράδειγμα, να αποκτήσουν τους χαρακτήρες μιας ψυχολογικής μάζας. Κάποιος κίνδυνος που τους ενώνει, θα αρκέσει επομένως ώστε, η συμπεριφορά τους, να λάβει αμέσως τη μορφή που προσιδιάζει στις πράξεις των μαζών. Σε κάποιες ιστορικές στιγμές, μισή ντουζίνα ανθρώπων μπορούν να αποτελέσουν μια ψυχολογική μάζα, τη στιγμή που εκατοντάδες τυχαία συγκεντωμένων ατόμων δεν μπορούν να τη συστήσουν. Από την άλλη πλευρά, ένας ολόκληρος λαός, χωρίς να υφίσταται ορατή συσπείρωση, ενίοτε μετατρέπεται σε μάζα κάτω από τη σφοδρότητα της μιας ή της άλλας επίδρασης.

Αμέσως μόλις σχηματιστεί η ψυχολογική μάζα, αποκτά προσωρινούς αλλά ορίσιμους γενικούς χαρακτήρες. Σε αυτούς τους γενικούς χαρακτήρες προστίθενται ιδιαίτεροι χαρακτήρες, που ποικίλλουν ανάλογα με τα στοιχεία από τα οποία συντίθεται η μάζα, και που μπορούν να προσδριορίσουν τη διανοητική της δομή.

Οι ψυχολογικές μάζες επιδέχονται λοιπόν μιας ταξινόμησης. Η μελέτη αυτής της ταξινόμησης θα μας δείξει ότι μια ετερογενής μάζα, συντεθειμένη από ανόμοια στοιχεία, εμφανίζει, μαζί με τις ομοιογενείς μάζες, τις συντεθειμένες από στοιχεία περισσότερο ή λιγότερο όμοια(αιρέσεις, κάστες, τάξεις), κοινούς χαρακτήρες και, δίπλα σε αυτούς τους κοινούς χαρακτήρες, ιδιαιτερότητες που επιτρέπουν να τις διακρίνουμε.

Προτού ασχοληθούμε με τις διάφορες κατηγορίες των μαζών, ας εξετάσουμε πρώτα τους χαρακτήρες τους κοινούς σε όλες. Θα λειτουργήσουμε όπως ο νατουραλιστής, που αρχίζει καθορίζοντας τους γενικούς χαρακτήρες των ατόμων μιας οικογένειας, κατόπιν τους ιδιαίτερους χαρακτήρες που διαφοροποιούν τα γένη και τα είδη που περιλαμβάνει αυτή η οικογένεια.

Η ψυχή των μαζών δεν είναι εύκολο να περιγραφεί, καθώς η οργάνωσή της ποικίλλει όχι μόνο ανάλογα με τη φυλή και τη σύνθεση των συναθροίσεων, αλλά επίσης ανάλογα με τη φύση και την ένταση των κινήτρων που υφίστανται. Η ίδια δυσκολία παρουσιάζεται άλλωστε για την ψυχολογική μέλέτη μιας οποιασδήποτε ύπαρξης. Μέσα στα μυθιστορήματα, τα άτομα εκδηλώνονται με έναν σταθερό χαρακτήρα, όχι όμως μέσα στην πραγματική ζωή. Μόνο η ομοιομορφία του περιβάλλοντος δημιουργεί τη φαινομενική ομοιομορφία των χαρακτήρων. Έχω δείξει αλλού ότι όλοι οι διανοητικοί οργανισμοί περιλαμβάνουν ενδεχόμενα χαρακτήρων που μπορούν να αποκαλυφθούν κάτω από την επίδραση μιας απότομης αλλάγής περιβάλλοντος. Έτσι, ανάμεσα στα πιο σκληρά μέλη της Εθνοσυνέλευσης βρίσκονται αβλαβείς αστοί οι οποίοι, υπό τις συνήθεις συνθήκες, διατελούσαν ως φιλήσυχοι συμβολαιογράφοι ή ενάρετοι δικαστές. όταν η καταιγίδα περνούσε, ξανάπαιρναν τον φυσιολογικό τους χαρακτήρα. Ο Ναπολέων συνάντησε ανάμεσά τους τους πιο ευπειθείς δούλους του.

Μην μπορώντας να μελετήσουμε εδώ όλους τους σταθμούς της διαμόρφωσης των μαζών, θα τις εξετάσουμε κυρίως στη φάση της πλήρους οργάνωσής τους. θα δούμε έτσι αυτό που μπορούν να γίνουν, αλλά όχι αυτό που είναι πάντα. Μονάχα σε αυτή την προχωρημένη φάση της οργάνωσης, πάνω στο αμετάβλητο και δεσπόζον έδαφος της φυλής, προστίθενται κάποιοι καινούργιοι και ιδιαίτεροι χαρακτήρες, που παράγουν τον προσανατολισμό όλων των συναισθημάτων και των σκέψεων της ομάδας σε μία κα ιτην αυτή κατεύθυνση. Τότε και μόνο εκδηλώνεται αυτό που πιο πάων ονόμασα, ο «ψυχολογικός νόμος της διανοητικής ενότητας των μαζών».

Πολλά ψυχολογικά στοιχεία των μαζών είναι κοινά με αυτά των μεμονωμένων ατόμων άλλα, αντιθέτως, δεν συναντώνται παρά μόνο στις ομάδες. Θα μελετήσουμε κατ’αρχάς αυτούς τους ιδιαίτερους χαρακτήρες για να δείξουμε τη σημασία τους.

Το εκπληκτικότερο που παρουσιάζει μια ψυχολογική μάζα είναι το εξής: Όποια και αν είναι τα άτομα που τη συνθέτουν , όσο παρόμοια ή ανόμοια και αν είναι τα είδη της ζωής τους, οι ασχολίες τους, ο χαρακτήρας τους ή οι ικανότητές τους, και μόνο το γεγονός ότι έχουν μετατραπεί σε μάζα, τα προικίζει με ένα είδος συλλογικής ψυχής. Αυτή η ψυχή τα κάνει να αισθάνονται, να σκέπτονται και να πράττουν με έναν τρόπο εντελώς διαφορετικό από αυτόν με τον οποίο αισθανόταν, σκεφτόταν και έπραττε καθένας από αυτούς ξεχωριστά. Ορισμένες ιδέες, ορισμένα αισθήματα δεν εμφανίζονται ή δεν μεταμορφώνονται σε πράξεις παρά μόνο στα άτομα που συνιστούν μάζα. Η ψυχολογική μάζα είναι ένα ον προσωρινό, συντεθειμένο από ετερογενή στοιχεία, συνδεδεμένα για μια στιγμή, ακριβώς όπως τα κύτταρα ενός ζωντανού σώματος σχηματίζουν με την ένωσή τους ένα καινούργιο ον, το οποίο εκδηλώνει χαρακτήρες εντελώς διαφορετικούς από αυτούς που διαθέτει καθένα από αυτά τα κύτταρα.

Σε αντίθεση με μια άποψη που κανείς ξαφνιάζεται να τη συναντά κάτω από την πένα ενός φιλοσόφου τόσο διεισδυτικού όσο ο Herbert Spenser, μέσα στην συνάθροιση που συνιστά μια μάζα, δεν υπάρχει καθόλου άθροισμα και μέσος όρος στοιχείων, αλλά συνδυασμός και δημιουργία καινούργιων χαρακτήρων. Το ίδιο στη χημεία. Ορισμένα στοιχεία που είναι συμπαρόντα, οι βάσεις και τα οξέα για παράδειγμα, συνδυαζονται για να σχηματίσουν ένα καινούργιο σώμα, προικισμένο με ιδιότητες διαφορετικές από αυτές των σωμάτων που χρησίμευσαν για να το συστήσουν.

Εύκολα διαπιστώνουμε πόσο το άτομο μέσα στη μάζα διαφέρει από το μεμονωμένο άτομο· τις αιτίες όμως μιας τέτοιας διαφοράς είναι λιγότερο εύκολο να τις ανακαλύψουμε.

Για να καταφέρουμε να τις διαβλέψουμε, πρέπει να θυμηθούμε κατ’ αρχάς αυτή την παρατήρηση της σύγχρονης ψυχολογίας: ότι δεν είναι μόνο στην οργανική ζωή, αλλά ακόμα και στη λειτουργία του νου, που τα ασυνείδητα φαινόμενα παίζουν ένα πρωταρχικό ρόλο. Η συνειδητή ζωή του πνεύματος δεν αντιπροσωπεύει παρά ένα πολύ μικρό μέρος δίπλα στην ασυνείδητη ζωή του. Ο πιο οξυδερκής αναλυτής , ο πιο διεισδυτικός παρατηρητής δεν καταφέρνει να ανακαλύψει παρά ένα πολύ μικρό αριθμό των ασυνείδητων κινήτρων που κατευθύνουν. Οι συνειδητές μας πράξεις απορρέουν από ένα συνειδητό υπόστρωμα, που διαμορφώνεται κυρίως από κληρονομικές επιδράσεις. Αυτό το υπόστρωμα περικλείει τα αναρίθμητα προγονικά κατάλοιπα που συνιστούν την ψυχή της φυλής. Πίσω από τις αναγνωρισμένες αιτίες των πράξεών μας, βρίσκονται μυστικές αιτίες που τις αγνοούμε. Οι περισσότερες από τις καθημερινές μας πράξεις είναι το αποτέλεσμα κρυμμένων κινήτρων που μας διαφεύγουν.

Είναι κυρίως, ως προς τα ασυνείδητα στοιχεία που συνθέτουν την ψυχή μιας φυλής, που μοιάζουν μεταξύ τους όλα τα άτομα αυτής της φυλής. Είναι ως προς τα συνειδητά στοιχεία, καρπούς της αρωγής αλλά κυρίως μιας ιδιαίτερης κληρονομικότητας, που διαφέρουν. Οι περισσότερο ανόμοιοι ως προς την πνευματικότητά τους άνθρωποι έχουν ένστικτα, πάθη, αισθήματα ενίοτε ταυτόσημα. Σε όλα όσα έχουν να κάνουν με το συναίσθημα:θρησκεία, πολιτική, ηθική, πάθη, αντιπάθειες κ.λ.π., οι πιο έξοχοι άνθρωποι δνε υπερβαίνουν, παρά πολύ σπάνια, το επίπεδο των συνηθισμένων ατόμων. Μεταξύ ενός διάσημου μαθηματικού και του υποδηματοποιού του μπορεί να υπάρχει μια άβυσσος ως προς την πνευματική συνάφεια, όως σε ό,τι αφορά στο χαρακτήρα και στις πεποιθήσεις η διαφορά είναι συχνά μηδαμινή ή πολύ ισχνή.

Όμως αυτές οι γενικές ιδιότητες του χαρακτήρα, καθώς διέπονται από το ασυνείδητο και τις διαθέτουν σχεδόν στον ίδιο βαθμό τα περισσότερα από τα κανονικά άτομα μιας φυλής, είναι ακριβώς αυτές που μέσα στις μάζες βρίσκονται συσσωρευμένες. Μέσα στη συλλογική ψυχή τα πνευματικά χαρίσματα των ανθρώπων, και συνεπώς η ατομικότητά τους, παραμερίζονται. Το ετερογενές πνίγεται μέσα στο ομογενές, και οι ασυνείδητες ιδιότητες κυριαρχούν.

Misha GordinMisha Gordin

Αυτή η συσσώρευση των κοινότυπων ιδιοτήτων μας εξηγεί γιατί οι μάζες δεν θα μπορούσαν να επιτελέσουν πράξεις που απαιτούν ένα υψηλό πνεύμα. Οι αποφάσεις γενικού ενδιαφέροντος, που λαμβάνονται από μια συνέλευση επιφανών ανθρώπων, αλλά με διαφορετικές ειδικότητες δεν είναι υπερβολικά ανώτερες από τις αποφάσεις που θα έπαιρνε ένα συνέδριο ηλιθίων. Μπορούν μονάχα να συγκεντρώσουν πράγματι αυτές τις μέτριες ιδιότητες που διαθέτει όλος ο κόσμος. Οι μάζες συσσωρεύουν όχι το πνεύμα αλλά τη μετριότητα. Δεν είναι όλος ο κόσμος, όπως το επαναλαμβάνουμε συχνά, που έχει περισσότερο πνεύμα από τον Βολταίρο. Ο Βολταίρος έχει σίγουρα περισσότερο πνεύμα από όλο τον κόσμο, αν το «όλος ο κόσμος» αφορά στις μάζες.

Όμως, αν τα άτομα μέσα στη μάζα περιορίζονταν να συγχωνεύουν τις συνηθισμένες τους ιδιότητες, θα υπήρχε απλώς μέσος όρος, και όχι, όπως το έχουμε πει, δημιουργία καινούργιων χαρακτήρων. Με ποιο τρόπο εγκαθίστανται αυτοί οι χαρακτήρες; Θα το εξετάσουμε τώρα. Διάφορες αιτίες καθορίζουν την εμφάνιση των χαρακτήρων που προσιδιάζουν στις μάζες.

Η πρώτη είναι ότι το άτομο ως μάζα αποκτά, από μόνο το δεδομένο του πλήθους, ένα αίσθημα ισχύος ακαταμάχητο, που του επιτρέπεται να ενδίδει σε ένστικτα τα οποία, μόνο του, θα είχε κατ’ ανάγκη χαλιναγωγήσει. Τόσο περισσότερο πρόθυμα θα ενδίδει σε αυτά που, καθώς η μάζα είναι ανώνυμη, και κατά συνέπεια ανεύθυνη, το αίσθημα της υπευθυνότητας, που σγυκρατεί πάντα τα άτομα, θα εξαφανιστεί τελείως.

Μια δεύτερη αιτία, η διανοητική μεταδοτικότητα, υπεισέρχεται ομοίως για να καθορίσει μέσα στις μάζες την εκδήλωση ιδιαίτερων χαρακτήρων και, ταυτόχρονα, τον προσανατολισμό τους. Η μεταδοτικότητα που το διαπιστώνουμε εύκολα, αλλά δεν έχει ακόμα ερμηνευθεί, και το οποίο πρέπει να το συνδέσουμε με τα φαινόμενα της τάξης του υπνωτισμού που θα τα μελετήσουμε σε λίγο. Μέσα σε μια μάζα, κάθε συναίσθημα, κάθε πράξη είναι μεταδοτική, και μεταδοτική σε τέτοιο βαθμό που το άτομο θυσιάζει πολύ εύκολα το προσωπικό του συμφέρον στο συλλογικό συμφέρον. Εδώ υφίσταται μια δεξιότητα ενάντια στη φύση του, και για την οποία ο άνθρωπος δεν γίνεται καθόλου ικανός, παρά μόνο στο βαθμό που αποτελεί μέρος μιας μάζας.

Μια τρίτη αιτία, και εν πολλοίς η περισσότερο σημαντική, καθορίζει στα άτομα της μάζας ιδιαίτερους χαρακτήρες, ενίοτε πολύ αντίθετους με αυτούς του μεμονωμένου ατόμου. Θα μιλήσω για τη ροπή στην υποβολή, της οποίας η μεταδοτικότητα, που αναφέρθηκε πιο πάνω, δεν είναι άλλωστε παρά ένα αποτέλεσμα.

Για να καταλάβουμε αυτό το φαινόμενο, πρέπει να έχουμε κατά νου ορισμένες πρόσφατες ανακαλύψεις της ψυχολογίας. Σήμερα γνωρίζουμε ότι ένα άτομο μπορεί να βρεθεί σε μια κατάσταση τέτοια που, έχοντας χάσει τη συσνειδητή προσωπικότητά του, υπακούει σε όλες τις υποβολές του πειραματιστή που τον έκανε να τη χάσει, και κάνει τα πράγματα τα περισσότερο αντίθετα στο χαρακτήρα του και στις συνήθειές του. Έτσι, προσεκτικές παρατηρήσεις φαίνεται να αποδεικνύουν ότι το άτομο που, για κάποιον καιρό, βυθίστηκε στους κόλπους μιας δραστήριας μάζας, πέφτει μετά από λίγο -ως συνέπεια των ηλεκτρικών εκκενώσεων που εκλύονται από αυτή, ή για οποιαδήποτε άλλη αιτία που ακόμα την αγνοούμε – σε μια ιδιαίτερη κατάσταση, που πλησιάζει πολύ την κατάσταση γητείας του υπνωτισμένου μέσα στα χέρια του υπνωτιστή του. Έχοντας παραλύσει η ζωή του εγκεφάλου στο υπνωτισμένο υποκείμενο, αυτό γίνεται ο σκλάβος όλων των ασυνείδητων ενεργειών του, που ο υπνωτιστής κατευθύνει κατά βούληση. Η συνειδητή προσωπικότητα εξαφανίζεται, η βούληση και η κρίση καταργούνται. Συναισθήματα και σκέψεις προσανατολίζονται τότε στην καθoρισμένη από τον υπνωτιστή κατεύθυνση.

Αυτή περίπου είναι η κατάσταση του ανθρώπου που αποτελεί μέρος μιας μάζας. Δεν έχει πια συνείδηση των πράξεών του. Σε αυτόν. όπως και στον υπνωτισμένο, ενώ ορισμένες ικανότητες είναι κατεστραμμένες, άλλες μπορούν να οδηγηθούν σε έναν μέγιστο βαθμό έντασης. Η επίδραση μιας υποβολής θα τον σπρώξει με μια ακανατίκητη ορμή στην επιτέλεση ορισμένων έργων. Ορμή περισσότερο ακατανίκητη ακόμα μέσα στις μάζες απ’ ό,τι στο υπνωτισμένο υποκείμενο, γιατί η υποβολή, όντας η ίδια για όλα τα άτομα, διογκώνεται καθώς γίνεται αμοιβαία. Οι μονάδες μιας μάζας, που θα διέθεταν μια προσωπικότητα αρκετά δυνατή για να αντισταθούν στην υποβολή, υπάρχουν σε μικρό αριθμό και τις παρασύρει το ρεύμα. Το πολύ πολύ να μπορέσουν να επιχειρήσουν έναν αντιπερισπασμό με μια διαφορετική υποβολή. Ένας επιτυχημένος λόγος, μια εικόνα που ανακαλείται στη μνήμη εν καιρώ, έχουν ενίοτε αποτρέψει τις μάζες από τις πιο αιμοσταγείς πράξεις.

Άρα, ο φανατισμός της συνειδητής προσωπικότητας, επικράτηση της ασυνείδητης προσωπικότητας, προσανατολισμός, διαμέσου της υποβολής και της μεταδοτικότητα, των συναισθημάτων και των ιδεών στην ίδια κατεύθυνση, τάση να μεταμορφώσει αμέσως σε πράξη τις υποβεβλημένες ιδέες· αυτοί είναι οι κύριοι χαρακτήρες του ατόμου μέσα στη μάζα. Δεν είναι πια ο εαυτός του αλλά ένα αυτόματο, που η βούλησή του έχει γίνει ανίκανη να το οδηγήσει.

Αυτό μόνο το το γεγονός ότι αποτελεί μέρος μιας μάζας, ο άνθρωπος κατεβαίνει λοιπόν πολλούς βαθμούς στην κλίμακα του πολιτισμού. Μόνος του θα ήταν ίσως ένα καλλιεργημένο άτομο, μέσα στη μάζα είναι ενστικτώδης, δηλαδή ένας βάρβαρος. Έχει τον παρορμητισμό, την ορμή, την αγριότητα καθώς και τους ενθουσιασμούς και τους ηρωισμούς των πρωτόγονων υπάρξεων. Πλησιάζει σε αυτές, ακόμα, με αυτήν του την ευκολία να εντυπωσιάζεται από τις λέξεις, τις εικόνες, και να οδηγείται σε πράξεις που βλάπτουν τα περισσότερο φανερά του συμφέροντα. Το άτομο μέσα στη μάζα είναι ένας κόκκος άμμου εν μέσω άλλων κόκκων άμμου, που ο άνεμος παίρνει και σηκώνει κατά βούληση.

Και, έτσι, βλέπουμε ενόρκους να διατυπώνουν ετυμηγορίες που θα απέρριπτε κάθε ένορκος ατομικά, κοινοβουλευτικές συνεδριάσεις να υιοθετούν νόμους και μέτρα, που θα αποδοκίμαζε καθένα ξεχωριστά από τα μέλη που τις συνθέτουν. Αν τους πάρουμε χωριστά, οι άνθρωποι της Εθνοσυνέλευσης ήταν αστοί με ειρηνικές συνήθειες. Συγκεντρωμένοι σε μάζα δεν δίστασαν, υπό την επιρροή κάποιων υποκινητών, να στείλουν στην λαιμητόμο τους πιο ξεκάθαρα αθώους και, αντίθετα προς όλα τα συμφέροντά τους, παραιτήθηκαν από το απαραβίαστό τους και αποδεκατίστηκαν μεταξύ τους.

Δεν είναι μόνο οι πράξεις που το άτομο μέσα στη μάζα διαφέρει από το κανονικό εγώ του. Και πριν ακόμα χάσει κάθε ανεξαρτησία, οι ιδέες του και τα αισθήματά του έχουν μεταμορφωθεί, σε βαθμό που να μπορεί ο φιλάργυρος να μετατραπεί σε σπάταλο, ο σκεπτικιστής σε πιστό, ο τίμιος άνθρωπος σε εγκληματία, ο άνανδρος σε ήρωα. Η παραίτηση από όλα τα προνόμιά τους, που ψηφίστηκε από τους ευγενείς σε μια στιγμή ενθουσιασμού στη διάρκεια της διάσημης νύχτας της 4ης Αυγούστου του 1789, βεβαίως ποτέ δεν έγινε αποδεκτή από κανένα από τα μέλη της παρμένα χωριστά.

Από τις προηγούμενες παρατηρήσεις συμπεραίνουμε ότι η μάζα είναι πάντα διανοητικά κατώτερη απο τον μεμονωμένο άνθρωπο. Όμως, από την άποψη των αισθημάτων και των πράξεων που αυτά τα αισθήματα προκαλούν, αυτή μπορεί, ανάλογα με τις περιστάσεις, να είναι καλύτερη ή χειρότερη. Όλα εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο κανείς την υποβάλλει.

Εδώ βρίσκεται αυτό που έχουν παραγνωρίσει οι συγγραφείς που δεν μελέτησαν τις μάζες παρά από την άποψη της εγκληματικότητας. Εγκληματικές οι μάζες είναι συχνά σίγουρα, όμως, συχνά επίσης, είναι ηρωικές. Εύκολα τις πείθει κανείς να σκοτωθούν για το θρίαμβο μιας πίστης ή μιας ιδέας, τις ενθουσιάζει για τη δόξα και την τιμή, τις παρασύρει σχεδόν δίχως ψωμί και δίχως όπλα, όπως στις σταυροφορίες, για να ελευθερώσουν από τον άπιστο τον τάφο ενός θεού ή, όπως το ’93, για να υπερασπίσουν το έδαφος της πατρίδας. Ηρωισμοί, προφανώς, λίγο ασυνείδητοι, όμως είναι με τέτοιους ηρωισμούς που δημιουργείται η ιστορία. Αν δεν έπρεπε να καταχωριστούν στο ενεργητικό των λαών παρά οι μεγάλες πράξεις, οι ψυχρά λελογισμένες, τα χρονικά του κόσμου θα κατέγραφαν πολύ λίγο από αυτές.

Απόσπασμα από το βιβλίο του
GUSTAVE LE BON
ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ

*

Επιμέλεια Carina

 

Από το ίδιο βιβλίο έχω αναρτήσει το κεφάλαιο
«Τα κοινοβουλευτικα συμβουλια» Μέρος τρίτο, κεφάλαιο 5ο

_

Advertisements